Teoremi
Lemma di Peano
Sia f : I → R , I intervallo, x 0 in I ,
sia f derivabile fino all’ordine n in I ,
supponiamo f ( x 0 ) = 0 , f ′ ( x 0 ) = 0 , f ′′ ( x 0 ) = 0 , … , f ( n ) ( x 0 ) = 0
allora x → x 0 lim ( x − x 0 ) n f ( x ) = 0
Dimostrazione
Voglio calcolare x → x 0 lim ( x − x 0 ) n f ( x )
x → x 0 lim f ( x ) = 0
x → x 0 lim ( x − x 0 ) n = 0
posso applicare Hopital,
⇐ H x → x 0 lim n ( x − x 0 ) n − 1 f ′ ( x )
resta sempre una forma indeterminata 0 0 ,
continuo ad applicare Hopital
⇒ H x → x 0 lim n ( n − 1 ) ( x − x 0 ) n − 2 f ′′ ( x )
⇒ H x → x 0 lim n ( n − 1 ) ( n − 2 ) … 2 ( x − x 0 ) f ( n − 1 ) ( x )
trovo che
x → x 0 lim ( x − x 0 ) n f ( x ) = x → x 0 lim n ! 1 ( x − x 0 ) f ( n − 1 ) ( x ) = x → x 0 lim n ! 1 ( x − x 0 ) f ( n − 1 ) ( x ) − f ( n − 1 ) ( x 0 )
la parte evidenziata è R x 0 f ( n − 1 ) ( x ) che è uguale a zero, perciò
x → x 0 lim ( x − x 0 ) f ( n − 1 ) ( x ) − f ( n − 1 ) ( x 0 ) = f ( n ) ( x 0 ) = 0
□
Teorema
Sia g : I → R , I intervallo, x 0 in I ,
sia g derivabile fino all’ordine n in I ,
allora ∀ x ∈ I ∖ { x 0 } ,
g ( x ) = g ( x 0 ) + g ′ ( x 0 ) ( x − x 0 ) + 2 ! 1 g ′′ ( x 0 ) ( x − x 0 ) 2 + 3 ! 1 g ( 3 ) ( x 0 ) ( x − x 0 ) 3 + … + n ! 1 g ( n ) ( x 0 ) ( x − x 0 ) n + resto di Peano r n ( x 0 , x )
(polinomio di Taylor di grado n con resto nella forma di Peano)
r n ( x 0 , x ) è il resto di Peano,
dove x → x 0 lim ( x − x 0 ) n r n ( x 0 , x ) = 0
Dimostrazione
Chiamo f ( x ) = g ( x ) − ( g ( x 0 ) + g ′ ( x 0 ) ( x − x 0 ) + … + n ! 1 g ( n ) ( x 0 ) ( x − x 0 ) n )
questa è derivabile fino all’ordine n
f ( x 0 ) = g ( x 0 ) − ( g ( x 0 ) + g ′ ( x 0 ) ( x 0 − x 0 ) + … + n ! 1 g ( n ) ( x 0 ) ( x 0 − x 0 ) n ) =
= g ( x 0 ) − g ( x 0 ) = 0
f ′ ( x 0 ) = g ′ ( x 0 ) − ( 0 + g ′ ( x 0 ) + 0 + … )
f ′′ ( x 0 ) = g ′′ ( x 0 ) − ( 0 + 0 + g ′′ ( x 0 ) + 3 1 g ′′′ ( x 0 ) ( x − x 0 ) + ⋯ + ∗ ( x − x 0 ) n − 2 ) = 0
f ( n ) ( x 0 ) = 0
Posso applicare il lemma di Peano, ho
x → x 0 lim ( x − x 0 ) n g ( x ) − ( g ( x 0 ) + ⋯ + n ! 1 g ( n ) ( x 0 ) ( x − x 0 ) n ) = 0
□
Lemma di Lagrange
Sia f : I → R , I intervallo, x 0 in I ,
f derivabile fino all’ordine n + 1 ,
sia f ( x 0 ) = f ′ ( x 0 ) = f ′′ ( x 0 ) = … = f ( n + 1 ) ( x 0 ) ,
allora ∀ x ∈ I ∖ { x 0 } ,
∃ ξ ∈ ] x 0 , x [ (oppure ξ ∈ ] x , x 0 [ )
tale che
( x − x 0 ) n + 1 f ( x ) = ( n + 1 )! f ( n + 1 ) ( ξ )
Dimostrazione
Applicando Cauchy, con x 0 < ξ < x
( x − x 0 ) n + 1 f ( x ) = ( x − x 0 ) n + 1 − ( x 0 − x 0 ) n + 1 f ( x ) − f ( x 0 ) = ( n + 1 ) ( ξ 1 − x 0 ) n f ′ ( ξ 1 )
applicando nuovamente Cauchy, con x 0 < ξ 1 < ξ 2 < x
= ( n + 1 ) ( ( ξ − x 0 ) n − ( x 0 − x 0 ) n ) f ′ ( ξ ) − f ′ ( x 0 ) = ( n + 1 ) n ( ξ 2 − x 0 ) n − 1 f ′′ ( ξ 2 )
applicando nuovamente Cauchy, con x 0 < ξ 1 < ξ 2 < x
= ( n + 1 ) n ( ( ξ 2 − x 0 ) n − 1 − ( x 0 − x 0 ) n − 1 ) f ′′ ( ξ 2 ) − f ′′ ( x 0 ) = ( n + 1 ) n ( n − 1 ) ( ξ 3 − x 0 ) n − 2 f ′′′ ( ξ 3 )
sempre applicando Cauchy, vado avanti fino a
( n + 1 )! ( ξ n − x 0 ) f ( n ) ( ∋ n )
( x − x 0 ) n + 1 f ( x ) = ( n + 1 )! ( ξ n − x 0 ) f ( n ) ( ξ n ) = ( n + 1 )! 1 ( ξ n − x 0 ) f ( n ) ( ξ n ) − f ( n ) ( x 0 )
applico Lagrange e ottengo
= ( n + 1 )! 1 f ( n + 1 ) ( ξ n + 1 ) ,
con x 0 < ξ n + 1 < ξ n < ⋯ < x
□
Teorema
Sia f : I → R , I intervallo, x 0 in I ,
sia f derivabile fino all’ordine n + 1 ,
allora ∀ x ∈ I ∖ { x 0 } ,
∃ ξ ∈ ] x 0 , x [ (oppure ξ ∈ ] x , x 0 [ )
tale che
f ( x ) = f ( x 0 ) + 1 ! f ′ ( x 0 ) ( x − x 0 ) + 2 ! f ′′ ( x 0 ) ( x − x 0 ) 2 + … + n ! f ( n ) ( x 0 ) ( x − x 0 ) n + resto di Lagrange ( n + 1 )! f ( n + 1 ) ( ξ ) ( x − x 0 ) n + 1
(polinomio di Taylor con resto nella forma di Lagrange)
Dimostrazione
f è derivabile fino all’ordine n + 1
scrivo g ( x ) = f ( x ) − ( f ( x 0 ) + 1 ! f ′ ( x 0 ) ( x − x 0 ) + 2 ! f ′′ ( x 0 ) ( x − x 0 ) 2 + … + n ! f ( n ) ( x 0 ) ( x − x 0 ) n )
ora la g è derivabile fino all’ordine n + 1
g ( x 0 ) = 0
g ′ ( x ) = f ′ ( x ) − ( 0 + f ′ ( x 0 ) + 2 ! f ′′ ( x 0 ) 2 ( x − x 0 ) + … )
g ′ ( x 0 ) = 0
facendo i conti
g ′′ ( x 0 ) = 0 , g ( 3 ) ( x 0 ) = 0 , … , g ( n ) ( x 0 ) = 0
Applico il lemma di Lagrange a g
g ( x ) = ( n + 1 )! g n + 1 ( ξ ) ( x − x 0 ) n + 1
quindi
f ( x ) = f ( x 0 ) + 1 ! f ′ ( x 0 ) ( x − x 0 ) + 2 ! f ′′ ( x 0 ) ( x − x 0 ) 2 + … + n ! f ( n ) ( x 0 ) ( x − x 0 ) n + ( n + 1 )! g ( n + 1 ) ( ξ ) ( x − x 0 ) n + 1
Osservazione
g ( x ) = f ( x ) − ( polinomio di Taylor )
g ( n + 1 ) ( x ) = f ( n + 1 ) ( x ) − ( polinomio di grado n )
( polinomio di grado n ) = 0
g ( n + 1 ) ( x ) = f ( n + 1 ) ( x )
□
Risorse